บทที่ 4.3 — การกำหนดราคาขั้นต่ำ

① ลองคิดตามสถานการณ์

โครงการจำนำข้าว ปี 2011–2014

ตอนนั้น ราคาข้าวเปลือกในตลาดอยู่ที่ กิโลกรัมละ 8 บาท เกษตรกรบ่นว่าต่ำเกินไป ไม่คุ้มปุ๋ย ไม่คุ้มแรง ทำนาแล้วขาดทุน
รัฐบาลเลยออกนโยบาย "จำนำข้าวทุกเม็ด กิโลกรัมละ 15 บาท" — ใครมีข้าว มารับเงินไปเลย

💭 Quick Thinking

คิดว่าจะเกิดอะไรขึ้นกับจำนวนข้าวที่ออกมาในตลาด?

💭 Think again

ถ้ามีข้าวออกมา มากเกิน คนกินข้าว — คิดว่าใครจะเป็นคนซื้อข้าวส่วนเกินนั้น?

คำตอบคือ C ทั้ง 2 ข้อ — นี่คือหัวใจของ Price Floor:

🌾 ราคาสูงขึ้น → ผู้ผลิตผลิตมากขึ้น (Law of Supply — Slope บวก)
🏪 ราคาสูงขึ้น → ผู้บริโภคซื้อน้อยลง (Law of Demand — Slope ลบ)
⚖️ ผลคือ: ผลิตล้น (Excess Supply)
💰 ถ้ารัฐสัญญาว่าจะรับซื้อ ทุกกิโลที่ขายไม่ออก → รัฐต้องมีเงินพอจ่าย

ในโครงการจำนำข้าวจริง ๆ รัฐใช้งบไปประมาณ 8 แสนล้านบาท ตอนปิดโครงการ โกดังเต็มไปด้วยข้าวหลายล้านตัน

② ทดลองด้วยตัวเอง

เลื่อนราคาขั้นต่ำ — ดูว่าเกิดอะไรขึ้น

ใช้เส้น D และ S เดียวกับบทก่อนหน้า (P* = 3, Q* = 60k) — ลองลาก sliderกำหนด "ราคาขั้นต่ำ" ที่รัฐประกัน แล้วสังเกตผล

🔬 LAB — Price Floor Simulator

ทดลอง 2 อย่าง: (1) ตั้ง floor ไว้ต่ำกว่า 3 บาท แล้วดูว่ามีผลมั้ย (2) ตั้งไว้สูงกว่า 3 บาท แล้วดู Excess Supply

ราคาขั้นต่ำ:

฿ 4.50

💭 Think

ถ้ารัฐตั้งราคาขั้นต่ำที่ 2 บาท (ต่ำกว่าดุลยภาพ 3 บาท) จะเกิดอะไรขึ้น?

③ สรุปทฤษฎี

★ Core Theory

Price Floor (ราคาขั้นต่ำ)

ราคาต่ำสุดที่รัฐบาลประกัน "ห้ามขายต่ำกว่า" — ตั้งใจช่วยผู้ผลิตที่เดือดร้อนกับราคาตลาดที่ต่ำ

กฎทองที่ต้องจำ:
→ ถ้า P̲ ≤ P* (ต่ำหรือเท่าดุลยภาพ) = ไม่มีผล (non-binding)
→ ถ้า P̲ > P* (สูงกว่าดุลยภาพ) = มีผล (binding) → เกิด Surplus

เมื่อ binding: Excess Supply = Qˢ(P̲) − Qᴅ(P̲) → ของล้น — รัฐต้องรับซื้อเอง เพื่อให้ผู้ผลิตได้ราคา P̲ ตามที่ประกันไว้

④ เปรียบเทียบ Ceiling vs Floor

ตัดกันให้เห็นชัด

สังเกตว่า ทั้งสองเป็นเหรียญคนละด้าน ของเรื่องเดียวกัน — ลองดูตารางนี้:

	Ceiling (4.2)	Floor (4.3)
ช่วยใคร?	ผู้บริโภค	ผู้ผลิต
ตั้งราคาไว้ที่ไหน?	ต่ำกว่า P*	สูงกว่า P*
เกิดอะไร?	Excess Demand (ของขาด)	Excess Supply (ของล้น)
รัฐต้องทำอะไรต่อ?	ปันส่วน / นำเข้า	รับซื้อส่วนเกิน
ใครเสียเปรียบ?	ผู้ผลิต + คนที่ซื้อไม่ได้	ผู้บริโภค + รัฐ (ที่ต้องจ่าย)
ผลข้างเคียง	ตลาดมืด	สต๊อกเต็มโกดัง

ตัวอย่างจริงของ Price Floor

🌾โครงการจำนำข้าว (ไทย 2011–2014)

รับจำนำที่ 15 บาท/กก. สูงกว่าตลาด 8 บาท เกษตรกรกำไร แต่รัฐใช้งบ 8 แสนล้าน โกดังเต็ม ข้าวเสื่อมคุณภาพ

💼ค่าแรงขั้นต่ำ (Minimum Wage)

รัฐตั้งค่าแรงต่ำสุดสูงกว่าที่ตลาดจะจ่าย → แรงงานที่มีงานจะได้ค่าตอบแทนดีขึ้น แต่อาจมีคนตกงานเพราะนายจ้างจ้างไม่ไหว

🥛EU Milk Quota

ประกันราคานม — ผลคือ "ภูเขานม" (Milk lake / Butter mountain) ที่ยุโรปสต๊อกไว้จำนวนมหาศาลในยุค 80s

⑤ คำนวณ: รัฐต้องจ่ายเท่าไหร่?

ตัวอย่างจากหนังสือ

📝 โจทย์:
อุปสงค์: Qᴅ = 120 − 20P
อุปทาน: Qˢ = 10P
ถ้ารัฐประกันราคาขั้นต่ำ P̲ = 5 บาท/หน่วย — เกิดอะไรขึ้น?

ขั้นที่ 1 — หาดุลยภาพก่อน

Qᴅ = Qˢ
120 − 20P = 10P
120 = 30P
P* = 4 บาท, Q* = 40 หน่วย

ขั้นที่ 2 — ตรวจว่า binding หรือไม่

P̲ = 5 > P* = 4 → Binding! (สูงกว่าดุลยภาพ → มีผล)

ขั้นที่ 3 — แทน P̲ = 5 เข้าไปในสมการ D และ S

Qᴅ(5) = 120 − 20(5) = 20 หน่วย (คนอยากซื้อ)
Qˢ(5) = 10(5) = 50 หน่วย (ผู้ผลิตอยากขาย)

ขั้นที่ 4 — Excess Supply และ งบที่รัฐต้องจ่าย

Excess Supply = Qˢ − Qᴅ = 50 − 20 = 30 หน่วย

ถ้ารัฐรับซื้อส่วนเกินที่ 5 บาท:
งบที่รัฐจ่าย = 30 × 5 = 150 บาท

ถ้ารัฐไม่รับซื้อ ผู้ผลิตจะขายได้แค่ 20 หน่วยที่ราคา 5 บาท = รายได้ 100 บาท แต่เหลือข้าว 30 หน่วยขายไม่ออก

💰 รายได้ทั้งหมดของเกษตรกรแตกตัวยังไง?

จากตลาด 100 บาท (40%)

จากรัฐ 150 บาท (60%)

ขายในตลาดได้ = Qᴅ × P̲ = 20 × 5 = 100 รัฐรับซื้อ = Excess × P̲ = 30 × 5 = 150

@ เกษตรกรได้ 250 บาท ทั้งหมด → แต่ 60% มาจากภาษีประชาชน ไม่ได้มาจากตลาดจริง ๆ นี่คือหัวใจของ Price Floor

⑥ ลองทำด้วยตัวเอง

📝 โจทย์ของคุณ

อุปสงค์: Qᴅ = 100 − 10P
อุปทาน: Qˢ = 20P − 20

รัฐประกันราคาขั้นต่ำ P̲ = 6 บาท/หน่วย ให้หา:
1) Excess Supply กี่หน่วย?
2) งบประมาณที่รัฐต้องใช้รับซื้อส่วนเกิน (บาท)

หา P* ก่อน

100 − 10P = 20P − 20
120 = 30P
P* = 4 บาท

ตรวจ binding

P̲(6) > P*(4) → Binding ✓

แทน P̲ = 6

Qᴅ = 100 − 10(6) = 40 หน่วย
Qˢ = 20(6) − 20 = 100 หน่วย

คำตอบ

Excess Supply = 100 − 40 = 60 หน่วย
งบรัฐ = 60 × 6 = 360 บาท

🎯 สรุป Key Takeaways

5 ข้อที่ต้องจำ

Price Floor = ราคาที่ห้ามขายต่ำกว่า — ตั้งใจช่วยผู้ผลิต
มีผล (binding) เฉพาะเมื่อตั้ง สูงกว่า ดุลยภาพ
ผลลัพธ์คือ Excess Supply → ของล้น สต๊อกเต็ม
รัฐต้องรับซื้อส่วนเกิน ไม่อย่างนั้นผู้ผลิตได้รายได้ไม่เต็ม
งบที่รัฐจ่าย = Excess Supply × P̲ — มาจากภาษีประชาชน

🔗 เชื่อมไปบทต่อไป

ผ่านมาแล้ว 3 บท — รัฐแทรกตลาดด้วยการ ตรึงราคา
ยังมีอีกวิธีที่รัฐชอบใช้มากกว่า: การเก็บภาษี
น่าสนใจคือ ภาษีที่รัฐเก็บจากผู้ขาย ไม่ได้ตกที่ผู้ขายเต็ม ๆ — มันถูก "ผลัก" บางส่วนให้ผู้ซื้อ ทำไม? → ไปต่อ 4.4 การเก็บภาษี

การกำหนดราคาขั้นต่ำ (Price Floor)