บทที่ 3 หน้าหลัก
บทที่ 3.5 · ดุลยภาพตลาด
Ajarn.Kwan @ เศรษฐศาสตร์ รามคำแหง
3.5 ดุลยภาพ
ส่วนที่ 1 — ดุลยภาพตลาด (Market Equilibrium)

ราคาดุลยภาพ — จุดที่ผู้ซื้อและผู้ขาย "พอใจ" ทั้งสองฝ่าย

ดุลยภาพ (Equilibrium) คืออะไร?

ดุลยภาพตลาด เกิดขึ้นเมื่อ ปริมาณที่ผู้ซื้อต้องการซื้อ (Qd) เท่ากับ ปริมาณที่ผู้ขายต้องการเสนอขาย (Qs)

Qd = Qs → ได้ราคาดุลยภาพ P* และปริมาณดุลยภาพ Q*

ที่จุดนี้ ตลาด "ล้างตัวเอง" ได้ — ไม่มีสินค้าเหลือ ไม่มีขาดแคลน

ตัวอย่าง: D: P = 10 − Q | S: P = 2 + Q

หาดุลยภาพ: ให้ Qd = Qs

10 − Q = 2 + Q → 2Q = 8 → Q* = 4

แทนค่า: P* = 10 − 4 = P* = 6

ดุลยภาพอยู่ที่ (Q*=4, P*=6) — จุดตัดของเส้น D กับเส้น S

ถ้าราคาตลาดอยู่ที่ P=4 (ต่ำกว่า P*=6) จะเกิดอะไรขึ้น?
ก. Excess Supply — สินค้าเหลือ
ข. Excess Demand — สินค้าขาดแคลน
ค. ตลาดดุลยภาพ ไม่มีอะไรเกิด

กลไกการปรับตัว:

🔵 P < P* → Qd > QsExcess Demand (ขาดแคลน) → ราคาถูกดันขึ้น
😷 เช่น ช่วง COVID หน้ากากอนามัยขายในราคาเดิม → คนแย่งซื้อ สินค้าหมดเร็ว = ขาดแคลน → ราคาตลาดมืดพุ่งขึ้น

🟠 P > P* → Qs > QdExcess Supply (เหลือเฟือ) → ราคาถูกดันลง
🏠 เช่น คอนโดสร้างเสร็จพร้อมกันหลายโครงการ แต่คนซื้อไม่พอ → ห้องว่างเยอะ → ต้องลดราคา จัดโปรฟรีค่าส่วนกลาง

⚖️ P = P* → Qd = Qsดุลยภาพ → ราคาไม่มีแรงกดดันให้เปลี่ยน
🏪 เช่น ข้าวแกงจานละ 50 บาท ทั้งร้านพอใจขาย คนก็พอใจซื้อ → ไม่มีแรงดันให้ราคาเปลี่ยน

ส่วนที่ 2 — ผลเมื่อ D หรือ S เลื่อน

เมื่อเส้น D หรือ S เลื่อน → ดุลยภาพใหม่จะเป็นอย่างไร?

เมื่อปัจจัยกำหนดอุปสงค์หรืออุปทานเปลี่ยนแปลง → เส้น D หรือ S เลื่อน → ราคาและปริมาณดุลยภาพเปลี่ยน

สรุปผลการเลื่อน (เลื่อนทีละเส้น):

📈 D เลื่อนขวา → P*↑ Q*↑ — 🎉 เช่น เทศกาลสงกรานต์ คนอยากเที่ยวมากขึ้น → ราคาตั๋วเครื่องบินขึ้น + จำนวนเที่ยวบินเต็ม

📉 D เลื่อนซ้าย → P*↓ Q*↓ — 📉 เช่น คนหันมาดื่มน้ำเปล่าแทนน้ำอัดลม → ยอดขายและราคาน้ำอัดลมลดลง

📈 S เลื่อนขวา → P*↓ Q*↑ — 🤖 เช่น เทคโนโลยีผลิตจอ OLED ถูกลง → ทีวีจอใหญ่ราคาลดลงแต่ขายได้มากขึ้น

📉 S เลื่อนซ้าย → P*↑ Q*↓ — 🌊 เช่น น้ำท่วมภาคใต้ ผลไม้เสียหาย → ทุเรียนราคาพุ่งแต่หาซื้อยาก

⚠️ ถ้า D กับ S เลื่อนพร้อมกันล่ะ?

จะมีตัวแปร 1 ตัวที่ทิศทางแน่นอน แต่อีกตัวไม่แน่นอน (ขึ้นกับว่าเส้นไหนเลื่อนมากกว่า)

D↑ S↑ Q* เพิ่มแน่ | P* ไม่แน่

🍖 ตัวอย่าง: ช่วงเทศกาล คนอยากกินหมูกระทะมากขึ้น (D↑) + ฟาร์มหมูเพิ่มกำลังผลิต (S↑) → จำนวนหมูกระทะที่ขายได้เพิ่มแน่ แต่ราคาจะขึ้นหรือลดขึ้นกับว่าฝั่งไหนเพิ่มมากกว่า

D↓ S↓ Q* ลดแน่ | P* ไม่แน่

🚗 ตัวอย่าง: เศรษฐกิจถดถอย คนซื้อรถน้อยลง (D↓) + โรงงานรถปิดตัวลดการผลิต (S↓) → จำนวนรถที่ขายได้ลดแน่ แต่ราคารถจะขึ้นหรือลดไม่แน่

D↑ S↓ P* เพิ่มแน่ | Q* ไม่แน่

⛽ ตัวอย่าง: สงคราม คนกักตุนน้ำมันมากขึ้น (D↑) + OPEC ลดกำลังผลิต (S↓) → ราคาน้ำมันพุ่งขึ้นแน่นอน แต่ปริมาณที่ซื้อขายจริงขึ้นหรือลดไม่แน่

D↓ S↑ P* ลดแน่ | Q* ไม่แน่

📱 ตัวอย่าง: มือถือรุ่นเก่า คนเปลี่ยนไปใช้รุ่นใหม่ (D↓) + เทคโนโลยีผลิตถูกลง (S↑) → ราคารุ่นเก่าลดแน่ แต่ปริมาณที่ขายได้จะเพิ่มหรือลดไม่แน่

ส่วนที่ 3 — แบบฝึกหัด

ทดสอบความเข้าใจ — 5 ข้อ