บทที่ 3 หน้าหลัก
บทที่ 3.2 · ปัจจัยกำหนดอุปสงค์ + TR/AR/MR
Ajarn.Kwan @ เศรษฐศาสตร์ รามคำแหง
3.2 ปัจจัย + TR/AR/MR
ส่วนที่ 1 — ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่ออุปสงค์ตลาด

อะไรบ้างที่ทำให้คนอยากซื้อสินค้ามากขึ้นหรือน้อยลง?

ปริมาณความต้องการซื้อสินค้าชนิดหนึ่ง (Qd) ขึ้นอยู่กับปัจจัยหลัก 7 ประการ ดังนี้:

7 ปัจจัยกำหนดอุปสงค์

P ราคาสินค้าชนิดนั้น (Price) — P↑ → Qd
🏪 เช่น ราคาข้าวกล่องจาก 40 เป็น 60 บาท → คนซื้อน้อยลง หันไปทำข้าวกินเอง

I รายได้ของผู้บริโภค (Income) — I↑ → Qd↑ (สินค้าปกติ)
💰 เช่น ได้ขึ้นเงินเดือน → ไปกินร้านอาหารญี่ปุ่นบ่อยขึ้น (สินค้าปกติ) แต่ซื้อบะหมี่กึ่งสำเร็จรูปน้อยลง (สินค้าด้อย)

P₀ ราคาสินค้าที่เกี่ยวข้อง (Price of other goods)
🥤 สินค้าทดแทน: ราคาเป๊ปซี่ขึ้น → คนซื้อโค้กมากขึ้น
⛽ สินค้าประกอบ: ราคาน้ำมันขึ้น → คนซื้อรถยนต์น้อยลง

T รสนิยมของผู้บริโภค (Taste)
📺 เช่น อินฟลูเอนเซอร์รีวิวครีมกันแดดยี่ห้อหนึ่ง → คนแห่ซื้อมากขึ้น

E การคาดคะเน (Expectation)
📈 เช่น ข่าวว่าเดือนหน้าน้ำมันจะขึ้นราคา → คนรีบเติมน้ำมันวันนี้มากขึ้น

N จำนวนผู้บริโภค (Number of consumers)
🏙️ เช่น คอนโดสร้างใหม่ย่านนี้ → มีคนอยู่อาศัยเพิ่ม → ร้านสะดวกซื้อขายดีขึ้น

อื่นๆ ปัจจัยอื่น
🌧️ เช่น ฤดูฝน → ร่มขายดี | ฤดูร้อน → ไอศกรีมขายดี

Qd = f( P, I, P₀, T, E, N, ... )

ในทางเศรษฐศาสตร์ เวลาเขียนเส้นอุปสงค์ เราจะพิจารณาความสัมพันธ์ระหว่าง P กับ Qd เพียง 2 ตัวเท่านั้น โดยสมมติปัจจัยอื่นคงที่ (ceteris paribus):

Qd = f( P ) — โดยกำหนดให้ I, P₀, T, E, N คงที่
ถ้ารายได้ผู้บริโภคเพิ่มขึ้น (สินค้าปกติ) เส้นอุปสงค์จะเปลี่ยนอย่างไร?
ก. เคลื่อนไปตามเส้นเดิม (move along)
ข. เส้น D เลื่อนไปทางขวา (shift right)
ค. เส้น D เลื่อนไปทางซ้าย (shift left)
การเปลี่ยนแปลง 2 แบบ (สำคัญมาก!)

1 Change in Quantity Demanded (การเปลี่ยนแปลงปริมาณซื้อ) — เกิดจาก P เปลี่ยน เท่านั้น → เคลื่อนย้ายภายในเส้น D เดิม (move along the demand curve) เช่น จาก A ไป B บนเส้นเดิม

2 Change/Shift in Demand (การเปลี่ยนแปลงในอุปสงค์) — เกิดจาก ปัจจัยอื่นนอกจาก P เปลี่ยน (I, P₀, T, E, N...) → เส้น D ทั้งเส้นเลื่อนย้าย ไปทางขวาหรือซ้าย

การเปลี่ยนแปลง 2 แบบนี้ต่างกันอย่างสำคัญ ต้องแยกให้ออก!
ส่วนที่ 2 — รายรับรวม รายรับเฉลี่ย และรายรับเพิ่ม

TR, AR, MR — ความสัมพันธ์ที่ต้องเข้าใจ

3 แนวคิดเรื่องรายรับ

TR รายรับรวม (Total Revenue) = รายรับทั้งหมดจากการขาย

TR = P × Q

AR รายรับเฉลี่ย (Average Revenue) = รายรับต่อหน่วย

AR = TR / Q = P (เท่ากับราคา!)

MR รายรับเพิ่ม (Marginal Revenue) = รายรับที่เพิ่มขึ้นเมื่อขายเพิ่มอีก 1 หน่วย

MR = ΔTR / ΔQ = dTR / dQ (slope ของ TR)

ตัวอย่างง่ายๆ: ร้านขายส้มตำ ขายจานละ 50 บาท วันนี้ขายได้ 80 จาน

🍽️ TR = 50 × 80 = 4,000 บาท (รายรับทั้งวัน)

🍽️ AR = 4,000 / 80 = 50 บาท/จาน (เท่ากับราคาขาย!)

🍽️ MR = ถ้าขายจานที่ 81 ได้อีก 50 บาท → MR = 50 (รายรับเพิ่มจากจานสุดท้าย)

แต่ถ้าต้องลดราคาเหลือ 45 บาทเพื่อขายจานที่ 81 → TR ใหม่ = 45 × 81 = 3,645 → MR = 3,645 − 4,000 = −355 บาท! (ขายเพิ่ม 1 จาน แต่รายรับลด เพราะต้องลดราคาทุกจาน)

ตัวอย่าง: สมมติเส้นอุปสงค์เป็นเส้นตรงทอดลง P = 10 − Q

AR = P = 10 − Q (เส้น AR ซ้อนกับเส้น D!)

TR = P × Q = (10−Q)×Q = 10Q − Q²

MR = dTR/dQ = 10 − 2Q

สังเกต: slope ของ MR = −2 เป็น 2 เท่าของ slope ของ AR = −1

เมื่อ MR = 0 (รายรับเพิ่มเป็นศูนย์) TR จะเป็นอย่างไร?
ก. TR = 0
ข. TR สูงสุด
ค. TR ต่ำสุด

ตาราง (ตารางที่ 3-3):

QPTRARMR
(discrete)
MR
(continuous)
01001010
199998
2816876
3721754
4624632
5525510
64244−1−2
73213−3−4
82162−5−6
9191−7−8
10000−9−10

ข้อสรุปสำคัญจากรูปที่ 3-8:

① MR มี slope เป็น 2 เท่าของ AR (หรือเส้น D) — MR ตัดแกน Q ที่จุดกึ่งกลางของ AR

② เมื่อ MR > 0 → TR ยังเพิ่มขึ้น | เมื่อ MR = 0 → TR สูงสุด | เมื่อ MR < 0 → TR ลดลง

③ AR = D = P เสมอ (เส้นรายรับเฉลี่ยคือเส้นอุปสงค์)

ส่วนที่ 3 — แบบฝึกหัด

ทดสอบความเข้าใจ — 5 ข้อ