ในบทที่ 3 เราเจอเส้น อุปสงค์ (D) และเส้น อุปทาน (S) แยกกัน ในบทนี้ เราจะเอาทั้งสองเส้นมาไว้ในกราฟเดียว แล้วดูว่าราคาในตลาด ถูกกำหนด ขึ้นได้อย่างไร โดยไม่มีใครสั่ง
คุณเปิดร้านใหม่ วันแรกตั้งราคาขนมปังชิ้นละ 100 บาท ผลคือ — ผ่านไป 3 ชั่วโมง ขนมปังเหลือเต็มถาดเลย ยังไม่มีใครซื้อเลยสักชิ้น!
ในทางกลับกัน ถ้าคุณตั้งราคา 5 บาท — ยังไม่ทันเปิดร้าน คนมาต่อแถวเป็นกิโล! ของหมดใน 10 นาที คุณจะทำยังไง?
สังเกตมั้ย? — ทั้งสองสถานการณ์ที่คุณเจอ มีแบบแผนเดียวกัน:
🔴 ราคาสูงเกินไป → ของเหลือ → ผู้ขายอยากลดราคา
🔵 ราคาต่ำเกินไป → ของขาด → ผู้ขายอยากขึ้นราคา
แปลว่า... มันต้องมีราคา "ตรงกลาง" ที่คนขายไม่อยากลด ไม่อยากขึ้น และของไม่เหลือ ไม่ขาด
นั่นแหละ — ราคาดุลยภาพ (Equilibrium Price) ที่เรากำลังจะไปเจอกัน
สมมติในตลาดมีผู้ซื้อ 2 คน ผู้ขาย 2 คน ตารางด้านล่างแสดงว่า — ที่ราคาแต่ละระดับ คนอยากซื้อเท่าไหร่ (D) และคนอยากขายเท่าไหร่ (S)
| ราคา (บาท) |
ผู้ซื้อ 1 | ผู้ซื้อ 2 | Qᴅ รวม |
ผู้ขาย 1 | ผู้ขาย 2 | Qˢ รวม |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 50 | 30 | 80 | 110 | 100 | 150 | 250 |
| 40 | 40 | 90 | 130 | 80 | 120 | 200 |
| 30 | 50 | 100 | 150 | 60 | 90 | 150 |
| 20 | 60 | 110 | 170 | 40 | 60 | 100 |
| 10 | 70 | 120 | 190 | 20 | 30 | 50 |
คำตอบคือ 30 บาท/หน่วย — ที่ราคานี้:
• ปริมาณที่คนอยากซื้อ = 150 หน่วย
• ปริมาณที่คนอยากขาย = 150 หน่วย
ตลาด เคลียร์ตัวเอง พอดี ไม่มีใครผิดหวังจากการไม่ได้ซื้อ และไม่มีใครเหลือสินค้าขายไม่หมด
สังเกต pattern: เมื่อราคาสูงขึ้น (40, 50) → คนอยากขายเยอะแต่คนอยากซื้อน้อย (ของล้น) เมื่อราคาต่ำลง (10, 20) → คนอยากซื้อเยอะแต่คนอยากขายน้อย (ของขาด)
ในตลาดแข่งขันสมบูรณ์ ราคาถูกกำหนดโดย จุดที่เส้น D กับเส้น S ตัดกัน — จุดนี้คือจุดที่ปริมาณซื้อ (Qᴅ) เท่ากับ ปริมาณขาย (Qˢ) พอดี
ตราบใดที่ D และ S ยังไม่เปลี่ยน ราคานี้ ไม่มีแนวโน้มที่จะเปลี่ยน ทั้งผู้ซื้อและผู้ขาย "พอใจ" ที่ซื้อขายในราคานี้
สมมติราคาในตลาดเผลอหลุดไปสูงกว่าดุลยภาพ หรือต่ำกว่า — จะเกิดอะไรขึ้น? ลองเล่นกับกราฟด้านล่าง เลื่อนราคาขึ้นลง ดูเลย
สิ่งที่น่าสนใจคือ — ทั้งสองสถานการณ์จะ ไม่อยู่นาน เพราะ:
• ของล้น → ผู้ขาย ลดราคา → ราคาค่อย ๆ ลดลงสู่ดุลยภาพ
• ของขาด → ผู้ซื้อ เสนอราคาสูงขึ้น → ราคาค่อย ๆ ขึ้นสู่ดุลยภาพ
นี่คือสิ่งที่ Adam Smith เรียกว่า "มือที่มองไม่เห็น" (Invisible Hand) — กลไกตลาดจะดึงราคากลับไปที่ดุลยภาพเสมอ โดยไม่ต้องมีใครสั่ง
ถ้าโจทย์ให้สมการ D และ S มา เราหา P* และ Q* ยังไง? ลองดูตัวอย่างนี้ไปพร้อมกัน:
📝 โจทย์: สินค้าชนิดหนึ่งมี...
อุปสงค์: Qᴅ = 120,000 − 20,000P
อุปทาน: Qˢ = 20,000P
อุปสงค์: Qᴅ = 150 − 50P
อุปทาน: Qˢ = 60 + 40P
จงหาราคาดุลยภาพ (P*) และปริมาณดุลยภาพ (Q*)